هیپنوتیزم برگشتی
هیپنوتیزم رگرسیون یا هیپنوتیزم پسگشت، روشی هیپنوتراپی هسته که در اون شخص تحت هیپنوتیزم، به خاطرات گذشتهٔ خودش یا تجربیاتی که به عنوان زندگیهای گذشته تعبیر وانه، دسترسی پیدا کانه. این روش، زیرمجموعهای از هیپنوتیزم درمانی محسوب وانه و اغلب برای کشف ریشههای مشکلات روانی، ترسهای بیدلیل (فوبیا) یا دردهای جسمانی با منشأ روانتنی استفاده وانه. در ایران، این روش هم با استقبال مواجه ببوسته و هم مورد بحث و تردید قرار بیگیفته.
تعریف
هیپنوتیزم رگرسیون، تکنیکی درمانی هسته که در اون درمانگر، بیمار را به حالت خلسهٔ هیپنوتیزمی میبره و اونه تشویق کانه تا به عقب برگرده و خاطراتی را که ممکنه در سطح ناخودآگاه دفن ببوست، بازیابی کانه. این رگرسیون میتونه به دو شکل اصلی اجرا ببوسته: رگرسیون سنی، که در اون شخص به دوران کودکی یا حتی نوزادی خودش بازگردسته، و رگرسیون به زندگیهای گذشته، که در اون شخص تجربیاتی را گزارش دنه که مربوط به شخصیتی دیگر در زمان و مکانی متفاوت هسته. نوع دیگری به نام رگرسیون به میانزندگی (Life Between Lives یا LBL) هم وجود دارنه که بر تجربهٔ روح در فاصلهٔ بین مرگ و تولد دوباره تمرکز کانه.
تاریخچه
ایدهٔ استفاده از هیپنوتیزم برای دسترسی به خاطرات گذشته، ریشه در کارهای موری برنستاین، تاجر و هیپنوتیزمکنندهٔ آماریکایی دارنه. کتاب اون با عنوان «جستجو برای بریدی مورفی» (۱۹۵۶)، که شرح هیپنوتیزم یک زن خانهدار به نام روث سیمونز (با نام مستعار بریدی مورفی) بود، اولین گزارش مشهور عمومی از رگرسیون به زندگی گذشته به حساب اِنه. در این کتاب، سیمونز با جزئیاتی دقیق از زندگی در ایرلند قرن نوزدهم صحبت گوده.
پس از اون، روانپزشکانی مانند برایان وایس و مایکل نیوتن این مفهوم را گسترش بدانه. برایان وایس در کتاب پرفروش «عمرهای متعدد، استادان متعدد» (۱۹۸۸)، تجربیات خودش در درمان بیمارانی را شرح دنه که از طریق رگرسیون، به زندگیهای گذشته دسترسی پیدا کردهئید. مایکل نیوتن هم در کتاب «سفر روح» (۱۹۹۴)، بر مرحلهٔ میانزندگی (LBL) تمرکز گوده و مدعی ببوسته که میتونه بیماران را به عالم بین دو زندگی بَرده.
دلورس کانن، نویسنده و هیپنوتراپیست دیگر، رویکردی متفاوت ارائه گوده و از مفهوم «هیپنوتیزم غیبگویی» صحبت کانه. اون ادعا گوده که میتونه با ناخودآگاه جمعی ارتباط بگیره و اطلاعاتی از «سوابق آکاشیک» یا تاریخچهٔ روح به دست بیاره.
روششناسی
جلسهٔ هیپنوتیزم رگرسیون معمولاً با ایجاد آرامش عمیق و القای خلسه آغاز وانه. درمانگر از تکنیکهای تلقینی استفاده کانه تا فرد را به عقب برگردانه. ممکنه از اون خواسته ببوسته که از یک پله پایین بییه، در زمان به عقب برگرده یا خودش را در مکانی از گذشته تصور کانه. در حالت خلسه، فرد اغلب تجربیات را با جزئیات حسی (بینایی، شنوایی، بویایی) گزارش دنه. نقش درمانگر، هدایت جلسه و پرسیدن سؤالات غیرمستقیم هسته تا از ایجاد خاطرات کاذب جلوگیری ببوسته. پس از اتمام رگرسیون، مرحلهٔ مهم یکپارچهسازی انجام وانه، که در اون درمانگر به بیمار کمک کانه تا تجربیات به دست بیاموته را درک و پردازش کانه.
انواع
- رگرسیون سنی: تمرکز بر بازیابی خاطرات سرکوبشدهٔ دوران کودکی در همین زندگی فعلی هسته.
- رگرسیون به زندگیهای گذشته: هدف، کشف تجربیاتی هسته که به عنوان زندگی در بدنی دیگر تفسیر وانه.
- رگرسیون به میانزندگی (LBL): تمرکز بر تجربهٔ روح در فاصلهٔ بین مرگ و تولد مجدد، شامل ملاقات با «رهبران روح»، «شورای بزرگان» و بررسی درسهای زندگی.
دیدگاه علمی
جامعهٔ علمی روانشناسی و روانپزشکی، عموماً نسبت به رگرسیون به زندگیهای گذشته شکاکانه. بسیاری از منتقدان معتقدنه که تجربیات گزارششده، ناشی از تلقین (سوژریشن)، تخیل فعال، خاطرات ساختگی (کاذب) یا بازیابی اطلاعات ناخودآگاه از کتابها و فیلمهایی هسته که فرد در گذشته دیده. انجمن روانپزشکی ایران و سازمان نظام روانشناسی، این روش را به عنوان یک درمان معتبر و مبتنی بر شواهد به رسمیت نشناسنه. با این حال، برخی درمانگران معتقدنه که فارغ از منشأ واقعی این خاطرات، فرآیند رگرسیون میتونه اثرات درمانی داشته باشد، زیرا به بیمار کمک کانه تا مسائل خودش را در قالبی نمادین ببینه و حل کانه.
پژوهش دربارهٔ تناسخ
در سطح جهانی، افرادی مانند ایان استیونسون، روانپزشک دانشگاه ویرجینیا، سالها موارد کودکان را که ادعای خاطرات زندگی گذشته داشتنه، بررسی گوده. اون به دنبال شواهد عینی مانند خالهای مادرزادی منطبق بر زخمهای گزارششده یا اطلاعات قابل تأیید دربارهٔ هویت گذشته بود. کارهای اون اگرچه جنجالی هسته، اما توجه برخی محققان را جلب گوده. در ایران، پژوهش دانشگاهی مستقلی در این زمینه انجام نَبِییه، اما این موضوع در محافل فلسفی و عرفانی مورد بحث قرار بیگیفته.
وضعیت در ایران
علاقه به هیپنوتیزم و به ویژه رگرسیون به زندگیهای گذشته، در سالهای اخیر در ایران افزایش پیدا گوده. این موضوع در برنامههای تلویزیونی، پادکستها و شبکههای اجتماعی مورد اشاره قرار بیگیفته. برخی هیپنوتراپیستهای ایرانی، مانند دکتر محمدعلی حیدری (نویسنده کتابهایی در زمینه هیپنوتیزم) و دکتر سیدمهدی میرغضنفری، به آموزش و گاهی کاربرد محدود این روش پرداختهئید. کلاسها و کارگاههای آموزشی غیررسمی نیز در این زمینه برگزار وانه.
نگرش فرهنگی ایرانیان به این موضوع، ترکیبی از دیدگاههای عرفانی اسلامی، فلسفی و روانشناسی مدرن هسته. در عرفان اسلامی، مفاهیمی مانند خلق السابق (آفرینش پیشین ارواح) یا نظریهٔ اعیان ثابته وجود دارنه که گاهی به اشتباه با تناسخ یکی دوننه. اکثر علمای شیعه، تناسخ را رد کردهئید و آن را با معاد جسمانی در تضاد دوننه. بنابراین، رگرسیون به زندگیهای گذشته از نظر شرعی مورد تأیید نیست. با این حال، برخی افراد به صورت شخصی و خارج از چارچوب مذهب رسمی، به این تجربیات علاقه نشان دنه و اونها را با مفاهیم عرفانی یا رواندرمانی تفسیر کانه.
ملاحظات قانونی و اخلاقی
از آنجا که هیپنوتیزم درمانی در ایران تحت نظارت سازمان نظام روانشناسی و انجمن هیپنوتیزم بالینی ایران قرار دارنه، هرگونه استفاده از روش رگرسیون باید با رعایت اصول اخلاقی دقیق انجام ببوسته. درمانگر موظفه هسته:
- ابتدا از روشهای درمانی مبتنی بر شواهد استفاده کانه.
- به باورهای مذهبی بیمار احترام بذاره و ادعای اثبات یا رد تناسخ را نداشته باشد.
- از ایجاد وابستگی عاطفی یا فکری در بیمار جلوگیری کانه.
- بیمار را از ماهیت تجربی و غیرقطعی این روش آگاه کانه.
- به هیچ وجه در باورهای دینی بیمار دخالت نکانه.
سوءاستفاده از این روش برای کلاهبرداری، ایجاد شایعات یا ادعاهای غیرعلمی، میتونه عواقب قانونی داشته باشد.