Гипнози регрессивӣ

Регрессияи гипнозӣ (англ. Regression Hypnosis) — як усули махсуси гипнотерапия мебошад, ки ба мақсади бозёфти хотироти даҳшатнок, ҳалли мушкилоти равонӣ ё таҳқиқи таҷрибаҳои гузашта, аз ҷумла таҷрибаҳои ба зиндагии пешина мансуб, истифода мешавад. Ин равиш ба воситаи гипноз ба қабатҳои амиқи зеҳн (носозна) роҳ меёбад ва ба фард имкон медиҳад, ки ба давраҳои гуногуни инкишофи худ – аз кӯдакӣ то баъзе ҳолатҳо ба «зиндагии пешина» – «бозгардад». Регрессияи гипнозӣ дар ду шакли асосӣ: регрессияи синнусол (Age Regression) ва регрессияи зиндагии пешина (Past Life Regression) амалӣ мешавад. Ин мақола ба таври асосӣ ба регрессияи зиндагии пешина (Past Life Regression Therapy) ихтисос ёфтааст.

Таъриф

Регрессияи зиндагии пешина (PLR) як навъи табобати алтернативӣ ва таҷрибаи кашфиёти шахсӣ мебошад, ки дар он гипнотерапевт ба ёрии клиент меояд, то ба зеҳни ноогоҳи худ фаромада, тасаввурот, дидҳо ё ҳикояҳоеро, ки ба зиндагии пешинаи фарзӣ мансубанд, ба ёд оварад. Дар ин раванд, шахс дар ҳолати гипноз (ҳолати оромиши амиқ ва тамаркузи баланд) қарор гирифта, тафсилоти мушаххасеро дар бораи шахсият, робитаҳо, ҷойҳо ва воқеаҳое, ки ба замони пеш тааллуқ доранд, баён мекунад. Ҳадафи асосии ин равиш одатан ҳалли мушкилоти равонӣ, фобияҳо, дилбеҳузурӣ, ё фаҳмиши сабабҳои амиқи баъзе бемориҳои психосоматӣ мебошад.

Таърих

Регрессияи гипнозӣ ҳамчун усули табобатӣ таърихи тӯлонӣ дорад, вале истилоҳи «регрессияи зиндагии пешина» дар асри XX маъмул гардид.

Морӣ Бернстайн

Соли 1952 китоби «Ба ёди оянда фиристода шуда» (The Search for Bridey Murphy)-и нависанда ва соҳибкор Морӣ Бернстайн ба забони англисӣ нашр шуд. Дар ин китоб, Бернстайн таҷрибаи гипнотикунии як зани иёлоти Колорадоро бо номи Рут Симонс тасвир кардааст, ки дар ҳолати гипноз худро ҳамчун як зани ирландӣ бо номи «Брайди Мёрфи» дар асри XIX ёд меоварад. Ин китоб боиси ҷалби таваҷҷуҳи васеъи умум ва муҳокимаҳои илмӣ дар бораи имконияти вуҷуди зиндагии пешина гардид.

Брайан Вайсс

Дар солҳои 1980-ум, доктор Брайан Вайсс, психиатри маъруфи амрикоӣ, ки пештар ба усулҳои анъанавии илмӣ эътиқод дошт, таҷрибаи худро бо як бемори худ бо номи «Кэтрин» дар китоби «Одами бисёрзамона» (Many Lives, Many Masters) соли 1988 ба таври деталӣ шарҳ дод. Вайсс эътироф кард, ки ба воситаи регрессияи зиндагии пешина, Кэтрин на танҳо аз аломатҳои равонӣ шифо ёфт, балки иттилооте дар бораи зиндагии пешина пешниҳод кард, ки ба назари ӯ тасдиқшаванда буданд. Ин китоб ба машҳур шудани регрессияи зиндагии пешина дар саросари ҷаҳон мусоидат кард.

Майкл Нютон

Дар охири асри XX, доктор Майкл Нютон усули наверо ба номи «Регрессияи байниҳаётии зиндагӣ» (Life Between Lives, LBL) таҳия кард. Ин равиш ба таҳқиқи он даврае, ки ба гумони пайравони назарияи такрори зиндагӣ (реинкарнация), рӯҳ байни зиндагиҳо дар «олами дигар» мегузаронад, машғул мешавад. Китобҳои ӯ, монанди «Сафарҳои рӯҳ» (Journey of Souls), барои касоне ки ба маънои зиндагӣ ва мақсади вуҷуди инсон таваҷҷуҳ доранд, ҷолиб аст.

Долорес Кэннон

Долорес Кэннон (1931-2014) гипнотерапевти амрикоӣ буд, ки усули мураккабтари «гипнози қабатҳои қадим» (Quantum Healing Hypnosis Technique, QHHT)-ро таҳия кард. Вай бисёр сол ба таҳқиқи регрессияи зиндагии пешина машғул буда, даъво мекард, ки ба воситаи ин равиш метавонад ба иттилооте дар бораи таърихи башарият, мавҷудияти фазонавардон ва дигар мавзӯъҳои фалсафӣ даст ёбад. Осори бисёри ӯ ба забонҳои гуногун, аз ҷумла ба русӣ тарҷума шудаанд.

Методология

Раванди регрессияи гипнозӣ одатан дар як ё чанд ҷаласаи байни гипнотерапевт ва клиент сурат мегирад. Ҷаласа аз се қисми асосӣ иборат аст:

Муқаддима ва оромкунӣ: Терапевт бо клиент суҳбат карда, ҳадафҳо ва тартиби корро шарҳ медиҳад. Сипас клиент ба рӯи тахта ё курси махсус мехобад ва ба воситаи даъватҳои махсус (индукция) ба ҳолати оромиши амиқ ва тамаркузи гипнотикӣ медарояд.
Регрессия ва таҳқиқ: Терапевт ба клиент дастур медиҳад, ки ба замони муайян – ба синни хурдӣ ё ба замони пештар – «бозгардад». Клиент воқеаҳо, эҳсосот, дидҳо ва овозҳоро тавсиф мекунад. Дар сурати регрессияи зиндагии пешина, шахс худро бо ном, ҷинс, маҳалли зиндагӣ ва воқеаҳои гуногуни «зиндагии пешина» шинос мекунад.
Таҳлил ва бозгашт: Пас аз анҷоми раванди регрессия, терапевт ба клиент кумак мекунад, ки ба ҳолати бодорӣ баргардад. Сипас маводҳои ба даст омадаро дар якҷоягӣ таҳлил мекунанд, то пайвастҳои эҳтимолии онҳо бо мушкилоти кунунии клиент фаҳмида шаванд.

Намудҳо

Регрессияи синнусол (Age Regression): Бозгашт ба давраҳои гуногуни инкишофи индивид дар ҳамин зиндагӣ, одатан ба давраи кӯдакӣ. Барои ёфтани сабабҳои амиқи травмаҳои равонӣ, фобияҳо ва хислати шахсӣ истифода мешавад.
Регрессияи зиндагии пешина (Past Life Regression): Бозгашт ба воқеаҳое, ки ба гумони шахс ба зиндагии пешинаи ӯ мансубанд. Ҳадаф одатан фаҳмиши манбаи мушкилоти кунунӣ, шифо ёфтан аз травмаҳои «гузашта» ё фаҳмиши мақсади зиндагӣ мебошад.
Регрессияи байниҳаётии зиндагӣ (Life Between Lives Regression): Таҳқиқи он даврае, ки рӯҳ, ба ақидаи пайравони ин назария, байни зиндагиҳои ҷисмонӣ дар як олами рӯҳонӣ мегузаронад. Барои дарк кардани мақсади умумии зиндагӣ, муоширати бо «роҳбарони рӯҳонӣ» ва фаҳмиши дарсҳои зиндагӣ пешбинӣ шудааст.

Назари илмӣ

Аксарияти ҷомеаи илмии расмӣ регрессияи зиндагии пешинаро ҳамчун усули илмӣ қабул намекунанд. Интиқодҳои асосӣ инҳоянд:

Набошади далели мустақими илмӣ барои вуҷуди такрори зиндагӣ (реинкарнация).
Эҳтимоли баланди сохта шудани хотироти қалбакидӣ (confabulation) дар ҳолати гипноз. Зеҳн метавонад ҳикояҳои қулайро аз унсурҳои гуногуни дарёфтҳои пешина (филмҳо, китобҳо, шеваҳои таърихӣ) бисоҳад ва онҳоро ҳамчун хотираи «воқеӣ» пешниҳод кунад.
Набудани тартиботи стандарт ва таҳқиқоти контролшудаи дугонаи кӯр.

Дар ҳоле ки бисёр гипнотерапевтҳо ба натиҷаҳои табобатӣ ва таҷрибаи шахсии клиентҳо ишора мекунанд, илм онро ҳамчун натиҷаи таъсири пласебо, кашфиёти зеҳнӣ ё равандҳои дигари психологӣ шарҳ медиҳад.

Таҳқиқоти такрори зиндагӣ

Аз солҳои 1960-ум, доктор Иён Стивенсон, психиатри Донишгоҳи Вирҷинияи ИМА, ба таҳқиқи ҳолатҳои кӯдакон, ки хотираҳои деталии «зиндагии пешина»-ро ба ёд меоварданд ва он хотираҳо ба таври озод тасдиқ мешуданд, машғул шуд. Ӯ садҳо ҳолатро дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон, аз ҷумла дар Осиёи Марказӣ ва Ҳиндустон, омӯхт. Баъзе пайгирон ба корҳои ӯ ҳамчун далели имконпазири вуҷуди реинкарнация ишора мекунанд, аммо мунаққидон методология ва тафсири натиҷаҳои ӯро ба тавдид мегиранд. Дар Тоҷикистон чунин таҳқиқоти расмӣ сурат нагирифтааст.

Амалӣ кардан дар Тоҷикистон

Амалиёти регрессияи гипнозӣ, аз ҷумла регрессияи зиндагии пешина, дар Тоҷикистон хеле маҳдуд аст. Як қатор олимон ва табибони расмӣ ба ин равиш бо шубҳа менигаранд. Аммо, дар байни мардум, бахусус дар шаҳрҳои бузург, ба воситаи китобҳои тарҷумашуда (ба русӣ) ва видеомаводҳо дар Интернет ошноӣ бо ин мавзӯъ вуҷуд дорад.

Амалкунандагон

Дар Тоҷикистон гипноз ҳамчун усули табобатӣ бештар дар шакли классикӣ аз ҷониби баъзе психологҳо ё психотерапевтҳо истифода мешавад. Амалкунандагони махсуси регрессияи зиндагии пешина нодиранд ва аксар вақт ин кор тавассути шахсоне, ки худро «коучҳои ҳаёти шахсӣ» ё «мастерҳои энергетикӣ» меноманд, анҷом дода мешавад. Онҳо одатан таҳсилоти хусусӣ дар берун аз кишвар гирифтаанд. Якчанд гипнотерапевтҳо дар Душанбе ва Хуҷанд низ фаъолият доранд, ки метавонанд ба шакли нопурра регрессияро истифода баранд.

Назари фарҳангӣ ва динӣ

Нигоҳи мардуми тоҷик ба масъалаи такрори зиндагӣ гуногун аст. Дар фарҳанги мардумӣ ва афсонаҳои халқӣ анъанаҳо ва эҳтиётҳое дар бораи «қабл» (пешина) ва «баъд» (оянда) вуҷуд доранд. Аммо, исломи ортодокс, ки дини асосии кишвар аст, назарияи реинкарнацияро рад мекунад. Ислом ба зиндагии ягонаи инсон дар ин дунё ва зиндагии абадӣ дар охират (қиёмат) эътиқод дорад. Аз ин рӯ, регрессияи зиндагии пешина аз назари аксари уламои динӣ ғайриқонуниву ношоиста арзёбӣ мешавад. Бо вуҷуди ин, баъзе ҷараёниҳои ирфонӣ ва суфия дар таърихи минтақа ба таври символӣ ба мафҳуми такрору таҷдиди вуҷуд (танассух)