ഹിപ്നോസിസ്

ഹിപ്നോസിസ് (ഇംഗ്ലീഷ്: Hypnosis) എന്നത് ഒരു മാനസികാവസ്ഥയോ, അത്തരം ഒരു അവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഒരു സെറ്റ് സാങ്കേതിക വിദ്യകളോ ആണ്. ഈ അവസ്ഥയിൽ വ്യക്തിയുടെ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുകയും ചുറ്റുപാടുമുള്ളതിനേക്കാൾ നിർദ്ദിഷ്ട ചിന്തകളോ ഓർമ്മകളോ സ്വീകരണങ്ങളോ പ്രാധാന്യം നേടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഹിപ്നോട്ടിക് ട്രാൻസ് അവസ്ഥയിൽ വ്യക്തിക്ക് സൂചനകൾ സ്വീകരിക്കാനും പ്രതികരിക്കാനും കഴിയുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ഒരു ചികിത്സാ ഉപകരണമായും ഗവേഷണ രംഗത്തും ഉപയോഗിക്കുന്നു.

നിർവ്വചനം

ഹിപ്നോസിസ് എന്നതിനെ ഒരു ശാസ്ത്രീയമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട മാനസികാവസ്ഥയെന്നോ, ഒരു ഹിപ്നോതെറാപ്പിസ്റ്റ് നൽകുന്ന സൂചനകൾക്ക് വ്യക്തി ഉയർന്ന തോതിൽ സ്വീകരണശേഷി പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയെന്നോ നിർവചിക്കാം. ഇതൊരു നിദ്രാവസ്ഥയല്ല, മറിച്ച് ഒരു വികസിതമായ ജാഗ്രതയുടെ അവസ്ഥയാണ്. ഈ അവസ്ഥയിൽ വ്യക്തിയുടെ അവബോധം (consciousness) സാധാരണ അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഹിപ്നോസിസിനെ ചിലപ്പോൾ "നിയന്ത്രിതമായ ധ്യാനം" എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. വ്യക്തി സമ്മതത്തോടെയും സഹകരണത്തോടെയും ഈ അവസ്ഥയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു എന്നത് ഒരു പ്രധാന സവിശേഷതയാണ്.

ചരിത്രം

ആഗോള ചരിത്രം

ഹിപ്നോസിസിന്റെ പ്രാചീന രൂപങ്ങൾ മിസോപ്പോട്ടേമിയ, ഈജിപ്ത്, ഗ്രീസ്, ഇന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ആരാധനാലയങ്ങളിൽ നടന്ന "ക്ഷീരാലയ നിദ്ര" (Temple Sleep) പോലുള്ള പ്രക്രിയകളിൽ കാണാം. എന്നാൽ ആധുനിക ഹിപ്നോസിസിന്റെ പിതാവായി ജർമ്മൻ വൈദ്യനായ ഫ്രാൻസ് ആൻറൺ മെസ്മർ (1734-1815) അറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം "മെസ്മെറിസം" അഥവാ "ജന്തു കാന്തികത്വം" എന്ന സിദ്ധാന്തം മുന്നോട്ട് വച്ചു. പിന്നീട് 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രിട്ടീഷ് വൈദ്യനായ ജെയിംസ് ബ്രെയ്ഡ് "ഹിപ്നോസിസ്" എന്ന പദം സൃഷ്ടിച്ചു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, അമേരിക്കൻ മനശ്ശാസ്ത്രജ്ഞനായ മിൽട്ടൺ എച്ച്. എറിക്സൺ (1901-1980) ചികിത്സാ രംഗത്ത് ഹിപ്നോസിസിനെ വളരെയധികം പ്രചാരത്തിലാക്കി.

ഇന്ത്യയിലെ ചരിത്രവും പാരമ്പര്യവും

ഇന്ത്യയിൽ ഹിപ്നോസിസിന് സമാനമായ ആശയങ്ങൾ പുരാതന കാലം മുതലേയുണ്ട്. യോഗ നിദ്ര, ധാരണ, ധ്യാനം എന്നിവയിലൂടെ മനസ്സിന്റെ അവസ്ഥകളെ നിയന്ത്രിക്കാനും മാറ്റാനുമുള്ള സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ഇന്ത്യൻ ആശ്രമങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. തന്ത്രവിദ്യയിലും യോഗത്തിലും "സംവിത്" അല്ലെങ്കിൽ ശുദ്ധമായ ബോധം എന്ന ആശയം ഹിപ്നോട്ടിക് ട്രാൻസിന് സമാനമാണ്. ആധുനിക ഹിപ്നോസിസ് ഇന്ത്യയിൽ കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിൽ യൂറോപ്യൻ വൈദ്യരുടെ വരവോടെ പ്രചാരത്തിലായി. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ, ഡോ. എം. വി. ഭാഗവതർ, ഡോ. ജി. എം. ജോർജ് തുടങ്ങിയ മുൻഗാമികൾ ഇന്ത്യയിൽ ഹിപ്നോതെറാപ്പി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. 1970-80 കളിൽ ഹിപ്നോസിസ് ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലും മാധ്യമങ്ങളിലും ഒരു രസകരമായ വിഷയമായി മാറി.

പ്രധാന തരങ്ങൾ

ഹിപ്നോസിസിനെ പല തരത്തിൽ വർഗ്ഗീകരിക്കാം:

• പരമ്പരാഗത / നേരിട്ടുള്ള ഹിപ്നോസിസ്: ഇതിൽ ഹിപ്നോതെറാപ്പിസ്റ്റ് നേരിട്ടുള്ള സൂചനകൾ നൽകുന്നു. (ഉദാ: "നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷീണം തോന്നുന്നു, നിങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾ അടയുന്നു").
• എറിക്സണിയൻ / പരോക്ഷ ഹിപ്നോസിസ്: മിൽട്ടൺ എറിക്സൺ സ്വാധീനിച്ച ഈ രീതിയിൽ കഥകൾ, ഉപമകൾ, പരോക്ഷ സൂചനകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
• സ്വയം ഹിപ്നോസിസ് (Self-Hypnosis): വ്യക്തി സ്വയം സൂചനകൾ നൽകി ട്രാൻസ് അവസ്ഥയിലെത്തുന്നു. ഇത് മാനസിക സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കാൻ ഫലപ്രദമാണ്.
• റിഗ്രഷൻ ഹിപ്നോസിസ്: ഈ രീതിയിൽ വ്യക്തിയെ അവരുടെ ബാല്യകാലത്തിലോ, ജനനത്തിനു മുമ്പുള്ള അവസ്ഥയിലോ (Past Life Regression) എത്തിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഇത് വിവാദാത്മകമായ ഒരു രീതിയാണ്.
• എൻ. എൽ. പി. (നൂറോ ലിംഗ്വിസ്റ്റിക് പ്രോഗ്രാമിംഗ്): ഹിപ്നോസിസിന്റെ തത്ത്വങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു മാനസിക-വാചിക സാങ്കേതിക വിദ്യ.

ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം

ഹിപ്നോസിസിന്റെ ശാസ്ത്രീയ അടിസ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ച് നിരവധി പഠനങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. തലച്ചോറിന്റെ ഇ.ഇ.ജി., എഫ്.എം.ആർ.ഐ., പി.ഇ.ടി. സ്കാൻ തുടങ്ങിയ ന്യൂറോ ഇമേജിംഗ് സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഹിപ്നോട്ടിക് ട്രാൻസ് അവസ്ഥ പഠിക്കുന്നു. ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നത്, ട്രാൻസ് അവസ്ഥയിൽ തലച്ചോറിന്റെ അനുഭവപ്രദേശങ്ങൾ (association areas) കൂടുതൽ സജീവമാകുകയും, പ്രീഫ്രണ്ടൽ കോർട്ടക്സിന്റെ (prefrontal cortex) ചില ഭാഗങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നാണ്. ഇത് സൂചനകൾക്കുള്ള സ്വീകാര്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഹിപ്നോട്ടിക് അനൽജീഷ്യ (വേദന കുറയ്ക്കൽ) എന്ന പ്രതിഭാസം ശസ്ത്രക്രിയാ സമയത്ത് അനസ്തേഷ്യയുടെ അളവ് കുറയ്ക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ, അഖിലേന്ത്യാ ആയുർവേദ കോൺഗ്രസ്, ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ച് (ഐ.സി.എം.ആർ.) തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഹിപ്നോസിസിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾക്ക് പിന്തുണ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

പ്രയോഗങ്ങൾ

ഹിപ്നോസിസിന് വിവിധമേഖലകളിൽ പ്രയോഗങ്ങളുണ്ട്:

• വൈദ്യശാസ്ത്രവും മനഃശാസ്ത്രവും: വിഷാദം, തലവേദന, ഫോബിയകൾ, പാനീയ നിയന്ത്രണം, പുകവലി നിർത്തൽ, ഭാരക്കുറവ്, ഉറക്കമില്ലായ്മ, മനഃശല്യം തുടങ്ങിയവയുടെ ചികിത്സയിൽ.
• വേദനാ നിയന്ത്രണം: ദന്തചികിത്സ, പ്രസവം, കാൻസർ വേദന, തലച്ചോറിലെ രോഗങ്ങൾ എന്നിവയിൽ.
• വ്യക്തിത്വ വികസനം: സ്വാശ്രയം വർദ്ധിപ്പിക്കൽ, പരീക്ഷാ ഭയം കുറയ്ക്കൽ, കായിക നേട്ടം, സർഗ്ഗാത്മകത വർദ്ധിപ്പിക്കൽ.
• സുരക്ഷാ മേഖല: ക്രൈം ഇൻവെസ്റ്റിഗേഷനിൽ സാക്ഷികളുടെ ഓർമ്മ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ (ഹിപ്നോസിസ് ഉപയോഗിക്കുന്നത് വിവാദാത്മകവും നിയന്ത്രിതവുമാണ്).
• മനോരഞ്ജനം: സ്റ്റേജ് ഹിപ്നോസിസ് എന്ന പേരിൽ പ്രദർശനകലയായി.

ഇന്ത്യയിലെ നിയമനില

ഇന്ത്യയിൽ ഹിപ്നോസിസ് പ്രയോഗിക്കുന്നതിന് ഒരു പ്രത്യേക ലൈസൻസ് ആവശ്യമില്ല. എന്നാൽ, 1956-ലെ ദി ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ കൗൺസിൽ ആക്ട് പ്രകാരം, രോഗചികിത്സാ ആവശ്യത്തിന് ഹിപ്നോസിസ് പ്രയോഗിക്കാൻ എം.ബി.ബി.എസ്. പൂർത്തിയാക്കിയ ഒരു റജിസ്റ്റർഡ് മെഡിക്കൽ പ്രാക്ടീഷണർ (വൈദ്യൻ) മാത്രമേ അർഹതയുള്ളൂ. മനഃശാസ്ത്രജ്ഞർ (എം.ഫിൽ., എം.എസ്സി. ക്ലിനിക്കൽ സൈക്കോളജി) ചികിത്സാ ആവശ്യത്തിന് ഹിപ്നോതെറാപ്പി പ്രയോഗിക്കാം. എന്നാൽ, വ്യക്തിത്വ വികസന സെമിനാറുകൾ, സ്വയം ഹിപ്നോസിസ് പരിശീലനം തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുണ്ട്.