Hypnosis

Hypnosis

Hypnosis yw cyflwr neu broses o ganolbwyntio dwys, sy’n aml yn cynnwys llawer o ymddygiadau tebyg i freuddwyd, ac sy’n cael ei hystyried yn aml fel cyflwr myfyrdod dwfn. Mae’n cynnwys cyfres o gyfarwyddiadau a chynigion a ddarperir gan hypnotherapydd i hwyluso newid, adfer neu wella symptomau. Yn y gymdeithas gyfoes, mae hypnosis yn cael ei ddefnyddio mewn nifer o feysydd, gan gynnwys meddygaeth, seicoleg a datblygiad personol.

Diffiniad

Mae diffinio hypnosis yn bwnc dadleuol. Yn fras, gellir ei ddisgrifio fel cyflwr o ymwybyddiaeth newidiedig sy’n canolbwyntio’r meddwl ac yn gwella’r ymateb i cyfarwyddiadau neu gynigion penodol. Nid yw’r unigolyn dan hypnosis yn cwympo i gwsg, ond yn hytrach yn mynd i gyflwr o ymdawelu dwfn lle mae’r meddwl yn fwy agored i dderbyn syniadau neu i gofio digwyddiadau. Mae’r broses yn dibynnu ar barodrwydd a chydweithrediad yr unigolyn; nid oes modd ei orfodi ar unrhyw un.

Hanes

Hanes Byd-eang

Mae gwreiddiau syniadau tebyg i hypnosis yn mynd yn ôl i hen ddefodau crefyddol a meddyginiaethol mewn llawer o ddiwylliannau, gan gynnwys yr Aifft a Groeg yr Henfyd. Yn yr 18fed ganrif, daeth Franz Mesmer, meddyg o Awstria, yn enwog am ei ddamcaniaeth o ‘fesmeriaeth’, gan honni bod ‘magnetiaeth anifeiliaidd’ yn cyfrif am ei effeithiau. Er i’w ddamcaniaeth gael ei gwrthbrofi, agorodd y drws i ymchwil ddiweddarach. Yn y 19eg ganrif, tyfodd diddordeb gwyddonol, gyda meddygon fel James Braid yn cyflwyno’r term ‘hypnosis’ o’r gair Groeg ‘hypnos’ (cwsg) ac yn sefydlu’r sail fwy gwyddonol ar gyfer ei astudiaeth.

Hanes Lleol yng Nghymru

Mae traddodiad o ddefodau a arferion sy’n debyg i gyflwr trance wedi bodoli yng Nghymru ers canrifoedd. Gellid gweld elfennau o hyn mewn hen ddefodau Celtaidd, cerddoriaeth draddodiadol a hyd yn oed yn ymarferion y Derwydd. Yn yr 20fed ganrif, dechreuodd hypnosis fod yn fwy cyfarwydd yng Nghymru, yn enwedig fel rhan o’r mudiad am well iechyd meddwl a chorfforol. Sefydlwyd cymdeithasau a chlybiau bychain gan ddiddordebwyr, ac yn y 1970au a’r 1980au, dechreuodd nifer o seicolegwyr ac ymarferwyr therapi ymgymryd â’r maes. Mae’r Cymdeithas Seicolegol Gymreig wedi bod yn allweddol wrth drafod a chyflwyno hypnosis mewn cyd-destun gwyddonol.

Mathau o Hypnosis

Mae sawl math o hypnosis, gan gynnwys:

• Hypnosis Clasurol: Y dull traddodiadol lle mae’r hypnotherapydd yn arwain y claf i gyflwr trance trwy gyfarwyddiadau llafar a chanolbwyntio.
• Hypnosis Ericksonaidd: Dull mwy anuniongyrchol a storïol a ddatblygwyd gan Milton H. Erickson, sy’n defnyddio metaphorau ac iaith lapio i gyrraedd yr isymwybod.
• Hypnosis Hunangynorthwyol: Pan ddysga unigolyn i fynd i gyflwr hypnosis ar ei ben ei hun, gan amlaf trwy ddefnyddio recordiadau neu sgriptiau.
• Hypnosis Atchweliad: Dull sy’n canolbwyntio ar fynd yn ôl i atgofion o’r gorffennol, weithiau’n mynd yn ôl i ‘fywydau blaenorol’, er mwyn trin trawma neu ddatrys problem. (Gweler Hypnosis Atchweliad am fwy o fanylion).
• Hypnosis Sgwrsiol: Dull sy’n ymgorffori sgwrs naturiol i arwain at gyflwr o ymdawelu a chydweithrediad dwfn.

Ymchwil Wyddonol

Mae statws gwyddonol hypnosis wedi newid yn sylweddol dros y degawdau diwethaf. Mae ymchwil ddiweddar gan ddefnyddio delweddu o’r ymennydd (e.e. fMRI) wedi dangos bod gweithgaredd yr ymennydd yn newid yn ystod cyflwr hypnosis. Mae’n ymddangos bod rhannau o’r ymennydd sy’n gyfrifol am hunanymwybyddiaeth a rheolaeth ymddygiad yn dangos patrymau gweithrediad gwahanol. Yn ymarferol, mae tystiolaeth gref yn awgrymu bod hypnosis yn ddull effeithiol ar gyfer lliniaru poen, lleihau ofn a phryder, a helpu gydag anawsterau megis rhoi’r gorac i ysmygu. Mae seicolegwyr yng Nghymru, yn gysylltiedig â phrifysgolion fel Prifysgol Caerdydd a Prifysgol Abertawe, wedi cyfrannu at yr ymchwil ryngwladol hon.

Defnyddiau a Chymwysiadau

Mae hypnosis yn cael ei ddefnyddio mewn amrywiaeth eang o feysydd:

• Hypnotherapi Clinigol: Y defnydd mwyaf cyffredin, yn cael ei ymarfer gan seicolegwyr a therapyddion hyfforddedig i drin cyflyrau fel iselder, gorbryder, trawma, phobiau, a chyflyrau croen.
• Meddygaeth a Deintyddiaeth: I leihau poen, lleihau ofn triniaethau, a rheoli symptomau cyflyrau cronig.
• Datblygiad Personol: I wella hyder, perfformiad chwaraeon, a helpu gydag arferion megis colli pwysau.
• Hypnosis ar gyfer Rhyddhad: I helpu pobl i ymdopi â straen a thrafferthion cysgu.

Yn y cyd-destun Cymreig, mae nifer o wasanaethau iechyd meddwl annibynnol yn cynnig hypnotherapi, ac mae rhai meddygon teulu yng Nghymru hefyd yn cyfeirio cleifion at ymarferwyr cofrestredig ar gyfer poen cronig neu ofn meddygol.

Statws Cyfreithiol yng Nghymru

Yn y Deyrnas Unedig, nid oes statudau penodol sy’n rheoleiddio’r proffesiwn o hypnotherapi. Fodd bynnag, mae’n cael ei ystyried yn ‘weithred meddygol’ os yw’n cael ei ymarfer ar gyfer trin afiechydon meddygol, ac felly dylai’r ymarferydd fod yn feddyg neu’n broffesiynol cymwys arall (e.e. seicolegydd clinigol) sydd wedi’i gofrestru gyda’r corff perthnasol, fel y Cyngor Meddygol Cyffredinol neu’r Bwrdd Cofrestru Seicolegwyr. Mae hypnotherapyddion sy’n gweithio mewn maes datblygiad personol yn aml yn dewis ymrestru gyda chyrff rheoleiddio annibynnol fel y Cymdeithas Brydeinig ar gyfer Hypnosis a Hypnotherapi (BSCH) neu’r Gorff Rheoleiddio Hypnotherapyddion Annibynnol (GHR). Yng Nghymru, mae’r un egwyddorion yn gymwys. Mae hyfforddiant a chymwysterau uchel yn hanfodol, ac mae nifer o ymarferwyr Cymreig yn aelodau o’r cyrff hyn.

Agweddau Diwylliannol yng Nghymru

Mae agweddau tuag at hypnosis yng Nghymru yn amrywio’n fawr. Ar y naill law, mae traddodiad cryf o feddyginiaeth amgen a therapïau cyfanneddol yng Nghymru, sy’n gwneud i bobl fod yn agored i ddulliau fel hypnotherapi. Mae diddordeb mewn iechyd a lles meddwl wedi tyfu’n sylweddol, ac mae hypnosis yn cael ei weld gan lawer fel offeryn ddefnyddiol yn y maes hwnnw. Ar y llaw arall, mae rhai yn dal i’w weld trwy lens amheus, gan ei gysylltu â pherfformiadau sioe neu syniadau am reolaeth feddyliol. Fodd bynnag, mae’r stigma yn lleihau wrth i ymchwil wyddonol ddangos ei effeithiolrwydd ac wrth i fwy o broffesiynolion iechyd ei gymell. Mae’r iaith Gymraeg hefyd yn rhan bwysig o’r ddelwedd; mae galw am wasanaethau hypnotherapi yn y Gymraeg, ac mae rhai ymarferwyr yn cynnig sesiynau yn y Gymraeg i gyd-fynd ag anghenion diwylliannol eu cleifion.

Ymarferwyr Nodedig o Gymru

Mae Cymru wedi cynhyrchu nifer o hypnotherapyddion a seicolegwyr sydd wedi cyfrannu at y maes:

• Dr. William J. O. (enw ffug): Seicolegydd clinigol o Gaerdydd a gymerodd ran mewn ymchwil arloesol ar ddefnyddio hypnosis i drin Clefyd Alzheimer yn y 1990au.
• Eleri Rhiannon (enw ffug): Hypnotherapydd o Fangor sy’n arbenigo mewn helpu pobl i reoli gorbryder, ac sydd wedi ysgrifennu llyfrau a chynnal seminarau yn y Gymraeg ar y pwnc.
• Prof. Aled Morgan (enw ffug): Academaidd o Brifysgol Abertawe a fu’n arloesi ymchwil ar effeithiau neuroffisegol hypnosis ar y cof, gan gydweithio ag sefydliadau rhyngwladol.
• Sian Lloyd (enw ffug): Ymarferwr hybarch o’r Drenewydd sydd wedi gweithio’n agos gyda chwaraewyr rygbi Cymru i wella perfformiad trwy ddefnyddio technegau hypnosis a dychymyg corfforol.

Gweler hefyd

• Hypnosis Atchweliad
• Seicoleg
• Meddygaeth Amgen
• Isymwybod
• Ymdawelu
• Cymdeithas Seicolegol Gymreig

Dolenni Allanol

• Cymdeithas Brydeinig ar gyfer Hypnosis a Hypnotherapi (BSCH)
• Sefydliad Seicoleg Prydain